جواب کوتاه: کمی افت دور موتور با روشن کردن کولر طبیعی است، چون کمپرسور کولر از تسمهی موتور نیرو میگیرد و موتور باید این بار اضافه را جبران کند. در خودروی سالم، دور موتور بعد از یکی دو ثانیه دوباره به حالت عادی برمیگردد. اما اگر دور موتور زیاد پایین بیاید، ماشین شدید بلرزد یا پشت چراغ قرمز خاموش شود، یعنی چیزی درست کار نمیکند. مقصر میتواند سیستم تنظیم دور آرام موتور باشد، یا خود مدار کولر؛ مثلاً اضافهشارژ بودن گاز، کمپرسور سفت یا فن جلو که کار نمیکند.
خیلی از مشتریها وقتی وارد مغازه میشوند میگویند: «تا کولر را میزنم، ماشین میخواهد خاموش شود». بعضیها فکر میکنند ایراد فقط از کولر است و بعضیها فکر میکنند فقط از موتور. تجربهی ما در شارژ کولر گندمی نشان میدهد که باید هر دو طرف را بررسی کرد. در این مطلب توضیح میدهم چه مقدار افت دور طبیعی است، چه علتهایی رایجترند و قبل از خرج کردن پول، چه چیزهایی را باید به ترتیب بررسی کرد.
چرا با روشن کردن کولر دور موتور پایین میآید؟
کمپرسور کولر قلب مدار سرمایش است و گاز را فشرده میکند. این کار انرژی زیادی میخواهد و این انرژی از موتور گرفته میشود. وقتی کلاچ کمپرسور وصل میشود، ناگهان باری روی موتور میافتد. موتور در دور آرام قدرت کمی دارد، برای همین دور آن برای لحظهای کم میشود.
در خودروهای انژکتوری، کامپیوتر موتور (ECU) این بار را تشخیص میدهد. بعد با باز کردن مسیر هوا و تنظیم سوخت، دور موتور را کمی بالا میبرد. به همین دلیل در بیشتر ماشینها با روشن شدن کولر، دور آرام کمی بیشتر از حالت عادی میشود. اگر این جبران درست انجام نشود، افت دور موتور با روشن کردن کولر محسوس و آزاردهنده میشود.
برای آشنایی بیشتر با ساختار کمپرسور میتوانید مطلب کمپرسور کولر خودرو؛ راهنمای جامع عملکرد را بخوانید.
چه مقدار افت دور طبیعی است و چه وقت باید نگران شد؟
عدد دقیق برای همهی خودروها یکی نیست و به مدل موتور، حجم آن و نوع کمپرسور بستگی دارد. ولی از روی رفتار ماشین میشود حالت طبیعی را از حالت مشکوک جدا کرد:
| نشانه | معمولاً طبیعی | نیاز به بررسی |
|---|---|---|
| افت دور هنگام وصل شدن کمپرسور | کوتاه و برگشت سریع به دور عادی | افت زیاد و ماندن در دور پایین |
| لرزش موتور | لرزش خفیف در لحظهی وصل شدن کلاچ | لرزش مداوم یا شدید در تمام مدت |
| خاموش شدن | هرگز نباید رخ دهد | خاموش شدن پشت چراغ یا موقع دندهعقب |
| صدای کمپرسور | صدای کوتاه «تق» هنگام وصل شدن کلاچ | غرش، جیغ تسمه یا صدای فلزی مداوم |
| نوسان دور | یک بار بالا و پایین شدن | بالا و پایین رفتن مداوم عقربهی دور |
در موتورهای کمحجم، کمی افت قدرت در شتابگیری با کولر روشن طبیعی است. اما اگر ماشین در دور آرام خاموش میشود، این دیگر یک ایراد واقعی است و نباید آن را به حساب «ضعیف بودن موتور» گذاشت.
علتهای رایج افت دور موتور با روشن کردن کولر
علتها را در دو گروه میگذاریم: علتهایی که از خود مدار کولر میآیند و علتهایی که به موتور و سیستم تنظیم دور آن مربوطاند. تا تست انجام نشده، هیچکدام را نمیشود با قطعیت مقصر دانست.
۱. اضافهشارژ بودن گاز کولر
یکی از علتهایی که زیاد میبینیم، شارژ بیش از اندازه است. وقتی گاز بیشتر از مقدار کارخانه باشد، فشار سمت پرفشار بالا میرود و کمپرسور با زحمت بیشتری کار میکند. نتیجه، بار سنگینتر روی موتور و افت دور بیشتر است. معمولاً سرمایش هم بهتر نمیشود و گاهی بدتر میشود. مقدار درست گاز هر خودرو را میتوانید در جدول مقدار گاز کولر خودرو ببینید. راه مطمئن، شارژ با ترازو بعد از وکیوم است.
۲. کار نکردن یا ضعف فن جلو
اگر فن کندانسور روشن نشود یا دورش کم باشد، گاز در کندانسور خوب خنک نمیشود و فشار بالا میرود. این حالت هم بار کمپرسور را زیاد میکند. معمولاً مشکل در ترافیک و هوای گرم بدتر است. کثیف بودن کندانسور هم همین اثر را دارد.
۳. سفت شدن یا ایراد داخلی کمپرسور
کمپرسوری که روغنش کم شده یا قطعات داخلیاش آسیب دیده، برای چرخیدن نیروی بیشتری میخواهد. علامتهای همراه آن معمولاً صدای غیرعادی، داغ شدن زیاد بدنه یا جیغ تسمه است. اگر صدای کمپرسور تغییر کرده، مطلب صدای کمپرسور کولر را هم ببینید.
۴. ایراد کلاچ کمپرسور و تسمه
فاصلهی نامناسب کلاچ باعث میشود کلاچ با ضربه یا با لغزش وصل شود. تسمهی شل یا فرسوده هم میتواند لرزش و صدا ایجاد کند. دربارهی تنظیم کلاچ در مطلب فاصله کلاچ کمپرسور کولر مفصل توضیح دادهایم.
۵. کثیفی دریچه گاز و سیستم کنترل دور آرام
در خودروهای انژکتوری، دور آرام با کمک دریچه گاز برقی یا استپر موتور تنظیم میشود. اگر دریچه گاز دوده گرفته باشد یا استپر درست کار نکند، موتور نمیتواند بار کولر را جبران کند. در این حالت معمولاً دور آرام حتی بدون کولر هم کمی ناپایدار است. این بخش کار برق و انژکتور است و بهتر است تعمیرکار موتور با دیاگ آن را بررسی کند.
۶. ضعف شمع، وایر یا دستهموتور
موتوری که یک سیلندرش خوب کار نمیکند، با هر بار اضافه زودتر میلرزد. دستهموتورهای فرسوده هم لرزش را به داخل کابین منتقل میکنند. در این حالت ممکن است ایراد اصلی اصلاً از کولر نباشد و کولر فقط آن را آشکار کرده باشد.
عیبیابی قدمبهقدم؛ از ساده به پیچیده
پیشنهاد ما این است که بررسی را به این ترتیب انجام دهید تا هزینهی بیمورد نکنید:
- با موتور گرم و کولر خاموش، دور آرام را ببینید. اگر بدون کولر هم نوسان دارد، اول سراغ موتور بروید.
- کولر را روشن کنید و ببینید فن جلو همزمان روشن میشود یا نه.
- به صدای کمپرسور و تسمه موقع وصل شدن کلاچ گوش دهید.
- اگر سرمایش هم ضعیف است یا اخیراً گاز شارژ شده، فشار مدار را با گیج بسنجید تا اضافهشارژ یا کمبود گاز معلوم شود.
- اگر مدار کولر سالم بود، دیاگ موتور، دریچه گاز، شمعها و دستهموتورها را بررسی کنید.
کار با گیج و تخلیهی گاز را خودتان انجام ندهید. گاز کولر تحت فشار است و تخلیهی آن در هوا هم برای محیطزیست مضر است و هم خطرناک.
آیا افت دور موتور با روشن کردن کولر به موتور آسیب میزند؟
افت دور کوتاه و طبیعی آسیبی ندارد. ولی اگر موتور مدام زیر بار سنگین کار کند یا کمپرسور سفت شده باشد، فشار روی تسمه و بلبرینگها بیشتر میشود. اضافهشارژ بودن گاز هم ممکن است عمر کمپرسور را کم کند. همچنین وقتی بار کولر زیاد است، دمای موتور در ترافیک سریعتر بالا میرود. اگر این اتفاق را میبینید، مطلب بالا رفتن آمپر آب در ترافیک را هم بخوانید.
کارهایی که بهتر است انجام ندهید
- بالا بردن دور آرام با پیچ دریچه گاز، بدون پیدا کردن علت اصلی.
- شارژ دوبارهی گاز بدون اندازهگیری فشار؛ این کار اگر مدار پر باشد، مشکل را بدتر میکند.
- بیتوجهی به جیغ تسمه یا صدای فلزی کمپرسور.
- رانندگی طولانی با فن جلوی خراب و کولر روشن.
سؤالات متداول
چرا ماشین با روشن کردن کولر خاموش میشود؟
معمولاً موتور نمیتواند بار کمپرسور را در دور آرام جبران کند. علت ممکن است کثیفی دریچه گاز، ایراد کنترل دور آرام، اضافهشارژ بودن گاز یا سفت شدن کمپرسور باشد. علت قطعی بعد از تست مشخص میشود.
آیا با شارژ گاز، افت دور موتور برطرف میشود؟
فقط اگر علت، کمبود یا اضافه بودن گاز باشد و مقدار گاز با ترازو اصلاح شود. اگر ایراد از موتور یا کمپرسور باشد، شارژ گاز کمکی نمیکند.
افت قدرت در سربالایی با کولر روشن طبیعی است؟
در خودروهای کمحجم تا حدی بله، چون بخشی از توان موتور صرف کمپرسور میشود. اما افت شدید یا لرزش زیاد ارزش بررسی دارد.
هزینهی بررسی و شارژ گاز چقدر است؟
قیمت انواع گاز، روغن کمپرسور و نشتیابی UV در صفحهی لیست قیمت خدمات کولر خودرو آمده است. هزینهی تعمیر قطعات بعد از عیبیابی مشخص میشود.
بررسی افت دور موتور با روشن کردن کولر در شارژ کولر گندمی
ما از سال ۱۳۸۸ در خیابان پیروزی تهران روی کولر خودرو کار میکنیم. برای این مشکل، اول فشار مدار، کار فن و وضعیت کمپرسور را میسنجیم. اگر ایراد از کولر بود، با وکیوم و ترازو اصلاحش میکنیم. اگر از موتور بود، صادقانه میگوییم که باید پیش تعمیرکار موتور بروید. برای هماهنگی به مغازه سر بزنید یا در اینستاگرام @accfzg پیام بدهید. اطلاعات خدمات شارژ را هم در صفحهی شارژ گاز کولر خودرو در تهران ببینید.