جواب کوتاه: رله کولر ماشین یک کلید برقی کوچک است که با فرمان کمجریان، برق پرمصرف کلاچ کمپرسور یا فن را وصل میکند. اگر رله خراب شود، معمولاً کمپرسور درگیر نمیشود یا قطع و وصل میکند. با این حال همین علائم از کمبود گاز، کلید سه حالته یا سیمکشی هم پیدا میشود. پس تا رله تست نشود، نمیتوان با اطمینان گفت مقصر آن است.
من فریبرز گندمی هستم و از سال ۱۳۸۸ در شارژ کولر گندمی، خیابان پیروزی تهران، کار کولر ماشین انجام میدهم. خیلی از مشتریها قبل از آمدن به مغازه، رله را عوض کردهاند و باز هم کولر سرد نشده است. در این مطلب توضیح میدهم رله چه کاری میکند، کجاست، چه علائمی دارد و چطور اصولی تست میشود.

رله کولر ماشین چیست و چه کاری میکند؟
کلاچ کمپرسور و فن برقی جریان نسبتاً زیادی میکشند. اگر این جریان مستقیم از کلید داشبورد یا ایسیو رد شود، کلید و مدار فرمان آسیب میبینند. برای همین یک رله وسط مسیر قرار میگیرد.
رله دو بخش دارد. بخش اول یک سیمپیچ کوچک است که با جریان کم کار میکند. بخش دوم یک کنتاکت است که مسیر برق اصلی را وصل میکند. وقتی دکمه کولر را میزنید و شرایط مدار درست است، فرمان به سیمپیچ میرسد. سیمپیچ آهنربا میشود، کنتاکت را میکشد و برق به کلاچ کمپرسور میرسد.

پایههای رله چه معنایی دارند؟
در بیشتر رلههای چهار و پنج پایه، شمارهگذاری استاندارد رایج است. البته همیشه نقشه روی بدنه یا نقشه سیمکشی خودرو را ملاک بگذارید.
- پایه ۸۵ و ۸۶: دو سر سیمپیچ؛ فرمان رله از اینجا میآید.
- پایه ۳۰: ورودی برق اصلی، معمولاً از طریق فیوز.
- پایه ۸۷: خروجی به سمت کلاچ کمپرسور یا فن.
- پایه ۸۷a: فقط در رله پنج پایه؛ در حالت عادی وصل است و با فعال شدن رله قطع میشود.
رله کمپرسور و رله فن؛ تفاوت در چیست؟
در خیلی از ماشینها یک رله برای کلاچ کمپرسور و یک یا دو رله برای فن رادیاتور و کندانسور وجود دارد. ظاهر آنها ممکن است شبیه باشد، اما وظیفه و گاهی ظرفیت جریانشان فرق دارد. اگر فن کار نمیکند، مطلب فن کولر ماشین روشن نمیشود را هم بخوانید.
رله کولر ماشین کجاست؟
جای رله در هر خودرو فرق دارد. معمولاً در جعبه فیوز و رله داخل محفظه موتور است. در بعضی مدلها هم زیر داشبورد یا کنار باتری نصب شده است. روی درب جعبه فیوز اغلب یک نقشه کوچک هست که جای هر رله را نشان میدهد. اگر نبود، دفترچه راهنمای خودرو بهترین منبع است.
یک نکته مهم: رلهها را بدون علامتگذاری جابهجا نکنید. رلههای همشکل همیشه همکار نیستند و جابهجایی اشتباه میتواند عیبیابی را سختتر کند.
علائم خرابی رله کولر ماشین
این علائم شایعاند، اما هیچکدام بهتنهایی ثابت نمیکند رله خراب است:
- چراغ دکمه کولر روشن میشود، اما کلاچ کمپرسور درگیر نمیشود.
- کمپرسور بیدلیل و نامنظم قطع و وصل میکند، مخصوصاً با تکان یا گرم شدن موتور.
- صدای تیک رله شنیده میشود ولی کمپرسور کار نمیکند؛ ممکن است کنتاکت سوخته باشد.
- کمپرسور حتی بعد از خاموش کردن کولر درگیر میماند؛ احتمال چسبیدن کنتاکت هست.
- رله خیلی داغ است یا پایهها و سوکت آن تغییر رنگ دادهاند.
- فن کندانسور با روشن کردن کولر نمیچرخد و آمپر آب در ترافیک بالا میرود.
اگر کمپرسور اصلاً روشن نمیشود، پیشنهاد میکنم مطلب کمپرسور کولر روشن نمیشود را هم ببینید. آنجا توضیح دادهام چرا وصل کردن برق مستقیم به کمپرسور روش مطمئنی برای تشخیص نیست.
چرا رله کولر خراب میشود؟
- فرسودگی کنتاکت: هر بار قطع و وصل، جرقه کوچکی میزند و بهمرور سطح کنتاکت میسوزد.
- رطوبت و اکسید: آبگرفتگی جعبه فیوز یا شستوشوی موتور با فشار آب، پایهها را زنگزده میکند.
- جریان زیاد: اگر سیمپیچ کلاچ کمپرسور اتصالی داشته باشد، جریان بیشتری از رله میگذرد و ممکن است رله زودتر بسوزد.
- کیفیت پایین: رلههای بیکیفیت ممکن است ظرفیت واقعی جریانشان کمتر از چیزی باشد که نوشتهاند.
- شل بودن سوکت: تماس ضعیف پایهها گرما ایجاد میکند و هم رله و هم سوکت را خراب میکند.
برای همین اگر رله زود به زود میسوزد، فقط تعویض رله کافی نیست. باید علت جریان زیاد یا تماس ضعیف را پیدا کرد.
روش تست رله کولر ماشین
در مغازه ما تست را از ساده به دقیق جلو میبریم. این مراحل را میتوانید بهعنوان راهنما در نظر بگیرید:
- بررسی فیوز: قبل از رله، فیوز کولر و فیوز فن را نگاه کنید. فیوز سوخته خودش نشانه است و باید علتش پیدا شود.
- جایگزینی با رله هممشخصات: اگر رله کاملاً مشابه با کار سادهتری در همان جعبه هست، جای آنها را موقتاً عوض کنید. اگر عیب جابهجا شد، احتمالاً رله ایراد دارد.
- گوش دادن به تیک: با روشن کردن کولر، صدای تیک یعنی سیمپیچ فرمان گرفته است. اما سالم بودن کنتاکت را ثابت نمیکند.
- تست سیمپیچ: با مولتیمتر مقاومت بین پایه ۸۵ و ۸۶ را بخوانید. باز بودن مدار یعنی سیمپیچ قطع است.
- تست کنتاکت روی میز: با یک منبع ۱۲ ولت به سیمپیچ برق بدهید و اتصال بین پایه ۳۰ و ۸۷ را با مولتیمتر بسنجید. بهتر است این تست زیر بار هم انجام شود، چون کنتاکت سوخته گاهی در تست بیبار سالم نشان میدهد.

لطفاً برای تست، پایههای سوکت را با سیم یا سنجاق به هم وصل نکنید. اتصال اشتباه ممکن است فیوز یا حتی ایسیو را آسیب بزند. اگر ابزار و نقشه سیمکشی ندارید، این کار را به تعمیرکار بسپارید.
جدول خلاصه عیبیابی
| علامت | احتمالهای رایج | قدم بعدی |
|---|---|---|
| تیک رله هست، کمپرسور درگیر نمیشود | کنتاکت سوخته، قطعی سیم یا سیمپیچ کلاچ | تست زیر بار رله و بررسی برق سوکت کلاچ |
| صدای تیک نیست | نرسیدن فرمان، کلید فشار، کمبود گاز، سیمپیچ رله | بررسی فشار مدار با گیج و فرمان رله |
| کمپرسور خاموش نمیشود | چسبیدن کنتاکت رله یا ایراد فرمان | تعویض موقت رله و بررسی مدار فرمان |
| رله مدام میسوزد | جریان زیاد، اتصالی، سوکت شل | اندازهگیری جریان کلاچ و بررسی سوکت |
وقتی رله سالم است ولی کولر کار نمیکند
در تجربه ما، خیلی وقتها رله سالم است و مشکل جای دیگری است. سیستم کولر قبل از فرمان دادن به رله، چند شرط را چک میکند. اگر فشار گاز کم باشد، کلید سه حالته کولر یا سنسور فشار اجازه درگیر شدن کمپرسور را نمیدهد. سنسور دمای اواپراتور، سنسور دمای آب موتور و خود ایسیو هم در این تصمیم نقش دارند.

به همین دلیل اولین قدم در مغازه ما وصل کردن گیج و دیدن فشار مدار است. اگر گاز کم باشد، تعویض رله هیچ تغییری ایجاد نمیکند. اگر نشتی داشته باشیم، اول نشتیابی UV انجام میشود و بعد شارژ وزنی.
نکات خرید رله کولر ماشین
- تعداد پایه و نقشه داخلی رله نو باید دقیقاً مثل رله قبلی باشد.
- ولتاژ کاری ۱۲ ولت و ظرفیت جریان حداقل برابر رله اصلی باشد.
- از رلههای بدون مشخصات یا با بدنه شکننده و پایههای نازک پرهیز کنید.
- موقع نصب، سوکت را از نظر زنگزدگی، ذوب شدن یا شل بودن بررسی کنید.
- اگر سوکت آسیب دیده است، رله نو هم دوام زیادی نخواهد داشت.
برای اطلاع از هزینه خدماتی مثل عیبیابی و شارژ گاز، لیست قیمت خدمات کولر را ببینید.
سوالات متداول
آیا با خراب شدن رله کولر، کمپرسور آسیب میبیند؟
معمولاً رله قطع فقط باعث کار نکردن کولر میشود. اما رلهای که کنتاکتش چسبیده و کمپرسور را دائم درگیر نگه میدارد، ممکن است به یخزدگی اواپراتور و فشار بیشتر به کمپرسور منجر شود.
میتوانم رله کولر را خودم عوض کنم؟
اگر جای رله را دقیق میدانید و رله نو هممشخصات است، تعویض آن ساده است. اما اگر بعد از تعویض مشکل ماند، احتمالاً علت جای دیگری است و باید با گیج و ابزار بررسی شود.
رله کولر و رله فن یکی است؟
در بیشتر خودروها نه. کمپرسور و فن رلههای جدا دارند، هرچند ممکن است ظاهرشان شبیه باشد. جای هر رله را از نقشه جعبه فیوز یا دفترچه خودرو پیدا کنید.
چرا رله تیک میزند ولی کولر سرد نمیشود؟
ممکن است کنتاکت رله سوخته باشد، برق به کلاچ نرسد یا کلاچ کمپرسور ایراد داشته باشد. حتی اگر کمپرسور درگیر شود، کمبود گاز هم سرما را کم میکند.
جمعبندی
رله کولر ماشین قطعه کوچک و ارزانی است، اما نقش مهمی در درگیر شدن کمپرسور و فن دارد. خرابی آن علائمی شبیه کمبود گاز یا ایراد کلید فشار ایجاد میکند. پس قبل از خرید رله نو، تست کنید یا مدار را بررسی کنید.
اگر کمپرسور ماشین شما درگیر نمیشود یا کولر قطع و وصل دارد، به شارژ کولر گندمی در خیابان پیروزی تهران سر بزنید. از ۱۳۸۸ کار ما عیبیابی برق و مکانیک کولر، نشتیابی UV و شارژ وزنی است. برای هماهنگی در اینستاگرام @accfzg پیام بدهید یا از صفحه تماس با ما اقدام کنید.