جواب کوتاه: R1234yf گاز کولری است که در بسیاری از خودروهای جدیدتر، به‌ویژه مدل‌هایی که برای بازار اروپا و آمریکا ساخته شده‌اند، جای R134a را گرفته است. فشار کاری آن به R134a نزدیک است، اما گازی جداست: کمی اشتعال‌پذیر است، اتصال‌های سرویس آن فرق دارد، دستگاه شارژ مخصوص خودش را می‌خواهد و نباید با R134a مخلوط شود. اگر برچسب زیر کاپوت ماشین شما R1234yf نوشته است، شارژ را به کارگاهی بسپارید که همین گاز و ابزارش را دارد.
این روزها در مغازه زیاد می‌پرسند: «ماشین من گاز جدید می‌خورد؟ نمی‌شود همان ۱۳۴ را بزنیم؟» در این مطلب همان چیزی را می‌گویم که پشت پیشخوان برای مشتری توضیح می‌دهم؛ ساده، ولی دقیق.
گاز R1234yf چیست و چرا وارد خودروها شد؟
R1234yf از خانواده مبردهای HFO (هیدروفلوئورواولفین) است. دلیل اصلی ورودش به کولر خودرو محیط‌زیستی بود. شاخصی به نام پتانسیل گرمایش جهانی (GWP) نشان می‌دهد هر گاز در مقایسه با دی‌اکسید کربن چقدر در گرم شدن زمین اثر دارد. این عدد برای R134a در منابع رایج حدود ۱۴۳۰ ذکر می‌شود، ولی برای R1234yf در حد تک‌رقمی است.
اتحادیه اروپا با دستورالعمل MAC (2006/40/EC) استفاده از مبرد با GWP بالاتر از ۱۵۰ را در کولر خودروهای نو محدود کرد و این محدودیت از سال ۲۰۱۷ برای همه خودروهای نوی ثبت‌شده در اروپا اجرا شد. به همین دلیل بسیاری از خودروسازان اروپایی، ژاپنی و کره‌ای در مدل‌های جدیدشان به R1234yf رفتند. در آمریکا هم بسیاری از مدل‌های جدید همین مسیر را رفته‌اند.
تفاوت R1234yf با R134a؛ در عمل چه فرقی دارند؟
از نظر راننده، خنک‌کردن هر دو گاز به هم نزدیک است و فشار کاری‌شان هم در یک محدوده است. فرق اصلی برای کسی است که کولر را سرویس می‌کند:
| ویژگی | R134a | R1234yf |
|---|---|---|
| خانواده مبرد | HFC | HFO |
| پتانسیل گرمایش جهانی (GWP) | حدود ۱۴۳۰ | تک‌رقمی |
| اشتعال‌پذیری | غیرقابل اشتعال (A1) | کمی اشتعال‌پذیر (A2L) |
| اتصال پورت سرویس | استاندارد R134a | اتصال متفاوت، مخصوص همین گاز |
| دستگاه شارژ و ریکاوری | دستگاه R134a | دستگاه مخصوص R1234yf |
| قیمت و دسترسی در ایران | رایج و در دسترس | معمولاً گران‌تر و کمیاب‌تر |
مشخصات دقیق هر خودرو، از جمله مقدار گاز و نوع روغن، را باید از برچسب خودرو یا اطلاعات سرویس سازنده گرفت؛ جدول بالا فقط برای مقایسه کلی است.
چرا اتصال‌های سرویس را عمداً متفاوت ساخته‌اند؟
استاندارد SAE J639 برای R1234yf اتصال‌هایی تعریف کرده که با کوپلر R134a جفت نمی‌شوند. هدف ساده است: کسی اشتباهی گاز دیگری داخل سیستم نزند. اگر می‌بینید کسی با تبدیل و آداپتور دستی این تفاوت را دور می‌زند، بدانید دقیقاً همان کاری را می‌کند که این طراحی برای جلوگیری از آن ساخته شده است.
دستگاه شارژ مخصوص چه کاری انجام می‌دهد؟
برای R1234yf دستگاه‌های ریکاوری و شارژ جداگانه‌ای ساخته می‌شود (استاندارد SAE J2843 به همین موضوع می‌پردازد). این دستگاه‌ها معمولاً خلوص گاز را کنترل می‌کنند و ملاحظات ایمنی مربوط به اشتعال‌پذیری را در نظر گرفته‌اند. اگر گاز آلوده یا مخلوط وارد دستگاه شود، ممکن است کل گاز ذخیره دستگاه هم آلوده شود؛ برای همین کارگاه‌های اصولی پیش از وصل کردن دستگاه، نوع مبرد را بررسی می‌کنند. درباره این موضوع در مطلب مبرد ناشناخته در کولر خودرو بیشتر توضیح داده‌ام.
از کجا بفهمیم خودروی ما گاز R1234yf می‌خورد؟
حدس زدن از روی سال ساخت یا کشور سازنده کافی نیست؛ حتی یک مدل ممکن است در بازارهای مختلف با گاز متفاوت عرضه شده باشد. این چند مورد را بررسی کنید:
- برچسب زیر کاپوت: بیشتر خودروها برچسبی روی سینی جلو، زیر درب موتور یا نزدیک رادیاتور دارند که نوع گاز، مقدار آن و گاهی نوع روغن را نشان می‌دهد.
- دفترچه راهنما: در بخش مشخصات فنی معمولاً نوع مبرد کولر نوشته شده است.
- شکل پورت‌های سرویس: تعمیرکار باتجربه از روی اتصال‌ها هم سرنخ می‌گیرد، ولی این را جایگزین برچسب و تست نکنید.
- سابقه سرویس: اگر خودرو قبلاً جایی شارژ شده، ممکن است گازی غیر از گاز اصلی داخلش زده باشند. اینجا تست نوع مبرد کمک می‌کند.
آیا می‌شود به جای R1234yf گاز R134a زد؟
این پرتکرارترین سؤال است. چون فشار کاری دو گاز نزدیک است، ممکن است سیستم با R134a هم خنک کند و همین باعث می‌شود بعضی‌ها این کار را بی‌خطر بدانند. ولی من به مشتری توصیه نمی‌کنم، به این دلایل:
- خودروساز سیستم را برای گاز مشخصی طراحی و تنظیم کرده و جایگزینی را تأیید نکرده است.
- برچسب خودرو با گاز داخل سیستم هم‌خوانی ندارد و تعمیرکار بعدی ممکن است اشتباه کند یا دستگاهش آلوده شود.
- اگر مقداری از گاز قبلی در سیستم مانده باشد، مخلوط دو گاز ساخته می‌شود؛ مخلوطی که نه قابل شارژ اصولی است و نه قابل بازیافت مطمئن.
- مقدار شارژ و نوع روغن ممکن است با مشخصات سازنده فرق کند و عملکرد یا عمر قطعات تحت تأثیر قرار بگیرد.
اگر صاحب خودرو به هر دلیلی، مثلاً نبودن گاز، تصمیم دیگری بگیرد، دست‌کم باید سیستم کامل تخلیه و وکیوم شود، روغن مناسب بررسی شود و تغییر گاز به‌طور واضح روی خودرو ثبت شود. این تصمیم با صاحب خودرو است، اما بهتر است با آگاهی کامل از ریسک‌هایش گرفته شود.
برعکسش چطور؟ R1234yf در ماشینی که R134a می‌خورد
این کار را اصلاً توصیه نمی‌کنم. سیستم‌های R134a برای گاز کمی اشتعال‌پذیر طراحی نشده‌اند و دلیلی ندارد گازی گران‌تر را بدون تأیید سازنده در سیستمی بزنید که برای آن ساخته نشده است. برای آشنایی بیشتر با گاز رایج خودروهای داخلی، مطلب گاز R-134a برای کولر خودرو را بخوانید.
روغن کمپرسور در سیستم R1234yf
بیشتر سیستم‌های R1234yf از روغن PAG استفاده می‌کنند، اما همه روغن‌های PAG یکسان نیستند و گرانروی و نوع مشخص‌شده سازنده اهمیت دارد. در خودروهای هیبریدی و برقی با کمپرسور برقی هم معمولاً روغن عایق خاصی لازم است. قبل از اضافه کردن روغن، مشخصات سازنده را چک کنید. تفاوت دو خانواده اصلی روغن را در مطلب تفاوت روغن POE و PAG در کولر خودرو توضیح داده‌ام.
شارژ گاز R1234yf باید چطور انجام شود؟
روند اصولی در کلیات همان روند همیشگی است، ولی با ابزار مخصوص همین گاز:
- بررسی برچسب و اطمینان از نوع گاز داخل سیستم.
- ریکاوری (تخلیه کنترل‌شده) گاز باقی‌مانده با دستگاه مناسب، نه رها کردن آن در هوا.
- بررسی نشتی؛ شارژ مجدد بدون پیدا کردن محل نشت، فقط هزینه را تکرار می‌کند.
- وکیوم کامل سیستم برای خارج کردن هوا و رطوبت.
- شارژ دقیق بر اساس وزن اعلام‌شده سازنده، نه با حدس از روی فشار یا سرمای دریچه.
- تست عملکرد و بستن درپوش پورت‌های سرویس.
چون R1234yf معمولاً گران‌تر است، شارژ وزنی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ هم برای عملکرد درست و هم برای اینکه پول گاز اضافه یا کمبود آن را ندهید. درباره این روش، مطلب شارژ کولر خودرو با ترازو را ببینید. مقدار گاز تعدادی از خودروها هم در جدول مقدار گاز کولر خودرو آمده است.
نکات ایمنی برای صاحب خودرو
- شارژ این گاز را با کپسول‌های کوچک و شیلنگ‌های دستی خودتان انجام ندهید.
- اگر بوی غیرعادی یا صدای فس‌فس از قسمت جلوی خودرو حس کردید، کولر را خاموش کنید و خودرو را بررسی کنید.
- هنگام تصادف از ناحیه جلو، علاوه بر بدنه، وضعیت کندانسور و لوله‌های کولر را هم بررسی کنید.
- از کارگاه بپرسید چه گازی، به چه مقدار و با کدام دستگاه شارژ شده است؛ این حق شماست.
سؤالات متداول درباره گاز R1234yf
آیا گاز R1234yf از R134a خنک‌تر است؟
نه لزوماً. در سیستمی که برای هر گاز طراحی شده، سرمای دریچه به طراحی سیستم، سلامت قطعات و مقدار درست شارژ بستگی دارد، نه فقط به نوع گاز.
آیا گاز R1234yf خطرناک است؟
در رده کمی اشتعال‌پذیر (A2L) قرار می‌گیرد. در سیستم سالم و با سرویس اصولی، خودروسازان آن را برای استفاده تأیید کرده‌اند؛ خطر بیشتر از کار غیراصولی و ابزار نامناسب است.
چرا شارژ R1234yf گران‌تر است؟
معمولاً خود گاز گران‌تر است و دستگاه شارژ مخصوص هم هزینه دارد. برای اطلاع از نرخ فعلی خدمات، لیست قیمت خدمات و محصولات کولر خودرو را ببینید یا با ما تماس بگیرید.
خودروهای داخلی هم R1234yf می‌خورند؟
بیشتر خودروهای رایج داخلی تا جایی که در کارگاه دیده‌ایم R134a دارند، اما برای هر خودرو، به‌خصوص مدل‌های وارداتی و مونتاژی جدید، تنها مرجع مطمئن برچسب و مشخصات سازنده است.
جمع‌بندی
R1234yf گاز جدیدتر و سازگارتر با محیط‌زیست است که فشاری نزدیک به R134a دارد، اما ابزار، اتصال و ملاحظات ایمنی خودش را می‌خواهد. مهم‌ترین کار این است که نوع گاز را از روی برچسب بدانید، گازها را مخلوط نکنید و شارژ را با دستگاه مخصوص و به‌صورت وزنی انجام دهید.
اگر مطمئن نیستید ماشینتان چه گازی می‌خورد، به شارژ کولر گندمی در خیابان پیروزی تهران سر بزنید یا از طریق صفحه تماس با ما و اینستاگرام @accfzg سؤالتان را بپرسید. از ۱۳۸۸ کارمان کولر خودروست و قبل از هر شارژی، اول نوع گاز و سلامت سیستم را بررسی می‌کنیم.
