جواب کوتاه: کلید سه حالته کولر یک سوئیچ فشار کوچک است که معمولاً روی لوله فشار بالا یا روی درایر نصب میشود و سه کار انجام میدهد: اگر فشار گاز خیلی کم باشد اجازه روشن شدن کمپرسور را نمیدهد، اگر فشار خیلی زیاد شود کمپرسور را قطع میکند، و در فشار متوسطِ رو به بالا فن را روی دور تند میبرد. خرابی آن میتواند علائمی مثل روشن نشدن کمپرسور، دور تند نشدن فن یا قطع و وصل شدن کولر در ترافیک بدهد؛ ولی همین علائم را کمبود گاز، فن معیوب یا ایراد برق هم ایجاد میکنند. پس قبل از تعویض، باید فشار مدار با گیج اندازهگیری شود.
در مغازه زیاد پیش میآید که مشتری میگوید: «یکی گفت فشنگی کولرت خرابه، دو سیمش را به هم وصل کرد و کمپرسور زد!» این جمله هم درست است و هم خطرناک. در این مطلب توضیح میدهم کلید سه حالته دقیقاً چه کاری میکند، چطور میشود خرابی آن را با اطمینان بیشتری تشخیص داد و چرا دور زدنش راهحل نیست.
کلید سه حالته کولر خودرو چیست و کجا نصب میشود؟
کلید سه حالته (که بعضی همکاران به آن «فشنگی کولر»، «سوئیچ فشار» یا «تراینری» هم میگویند) یک قطعه پیچی با بدنه ششگوش فلزی و یک سوکت پلاستیکی است. این قطعه فشار گاز را در سمت فشار بالای مدار حس میکند؛ یعنی بعد از کمپرسور و کندانسور. به همین دلیل در بیشتر خودروها آن را روی خود درایر، روی لوله فلزی بین درایر و شیر انبساط یا نزدیک کندانسور پیدا میکنید. محل دقیق آن به مدل خودرو بستگی دارد.
داخل آن چند کنتاکت مکانیکی هست که با تغییر فشار باز و بسته میشوند. کلید بهتنهایی کمپرسور یا فن را روشن نمیکند؛ فقط یک «اجازه» یا «فرمان» به مدار برق کولر، رلهها یا یونیت کنترل خودرو میدهد.
سه حالت کلید سه حالته کولر یعنی چه؟
اسم این قطعه از همین سه وظیفه آمده است. عددهایی که در ادامه میبینید تقریبیاند و از خودرویی به خودروی دیگر و از سازندهای به سازنده دیگر فرق میکنند؛ مرجع دقیق، مشخصات خود قطعه یا اطلاعات سازنده خودروست.
| حالت | چه زمانی عمل میکند؟ | نتیجه |
|---|---|---|
| قطع فشار کم | وقتی فشار سمت فشار بالا خیلی پایین است؛ معمولاً حدود ۲ بار یا کمتر | کمپرسور اجازه روشن شدن ندارد تا بدون گاز و روغن کافی کار نکند |
| فرمان دور تند فن | وقتی فشار بالا میرود؛ در بسیاری از کلیدها حدود ۱۵ تا ۱۸ بار | فن رادیاتور روی دور تند میرود تا کندانسور بهتر خنک شود |
| قطع فشار زیاد | وقتی فشار به محدوده خطرناک میرسد؛ معمولاً حدود ۲۷ تا ۳۲ بار | کمپرسور قطع میشود تا به شلنگ، اتصالات و خود کمپرسور فشار بیش از حد نیاید |
بعضی خودروها بهجای کلید سه حالته، کلید دو حالته (فقط قطع فشار کم و زیاد) دارند و فن را از راه دیگری کنترل میکنند. در بسیاری از خودروهای جدیدتر هم بهجای کلید، سنسور فشار خطی نصب شده که عدد فشار را بهصورت ولتاژ به ECU میفرستد. ظاهرش شبیه است، ولی روش تستش فرق دارد؛ پس قبل از هر تستی باید بدانید روی ماشین کلید است یا سنسور.
علائم خرابی کلید سه حالته کولر
این علائم ممکن است به کلید ربط داشته باشند، اما هیچکدام بهتنهایی ثابت نمیکند که کلید خراب است:
- کمپرسور اصلاً نمیزند با اینکه گاز در مدار هست و فیوز و رله سالماند.
- فن رادیاتور با روشن کردن کولر دور تند نمیشود و در ترافیک کولر کمکم گرم میشود.
- کمپرسور مدام قطع و وصل میشود، با فاصلههای کوتاه و نامنظم.
- کولر در توقف و ترافیک قطع میشود ولی در حرکت دوباره سرد میکند.
- اثر روغن یا رنگ UV دور پایه کلید که نشان میدهد ممکن است از اورینگ یا رزوه آن نشتی باشد.
- سوکت شل، سوخته یا اکسیدشده که گاهی مشکل را از خود کلید جدیتر نشان میدهد.
نکته مهم این است که کلید سالم هم وقتی گاز کم است، دقیقاً کارش را میکند و کمپرسور را خاموش نگه میدارد. خیلی از کلیدهایی که به اسم «خراب» عوض میشوند، در واقع سالم بودهاند و مشکل اصلی کمبود گاز یا نشتی بوده است. اگر کمپرسور شما روشن نمیشود، مطلب کمپرسور کولر روشن نمیشود را هم بخوانید.
چرا نباید دو سیم کلید سه حالته را به هم وصل کرد؟
جامپر کردن سوکت کلید یکی از رایجترین کارهای اشتباه است. شاید کمپرسور روشن شود و برای چند دقیقه هم خنک کند، اما با این کار دو محافظ مهم مدار را از کار انداختهاید:
- اگر گاز کم باشد، روغن کافی هم به کمپرسور نمیرسد و کار کردن در این حالت میتواند به کمپرسور آسیب بزند.
- اگر فن یا کندانسور مشکل داشته باشد، فشار بالا میرود و دیگر چیزی کمپرسور را قطع نمیکند؛ فشار اضافه برای شلنگ، اتصالات و کمپرسور خطرناک است.
- در بعضی خودروها همین کلید فرمان دور تند فن را هم میدهد؛ با دور زدن آن، ممکن است فن در ترافیک به موقع تند نشود.
جامپر فقط در دست تعمیرکار، برای چند ثانیه و همراه با گیج متصل، یک روش تست است؛ نه راهحل برای رانندگی.
تست کلید سه حالته کولر؛ روش اصولی
در کارگاه، ترتیب کار ما تقریباً این است:
۱. اول فشار مدار با گیج
گیج منیفولد را وصل میکنیم و فشار استاتیک (موتور خاموش) و فشار کاری را میخوانیم. اگر فشار استاتیک خیلی پایین باشد، کلید طبیعتاً قطع است و باید سراغ نشتیابی و شارژ اصولی رفت، نه تعویض کلید. یادتان باشد مقدار گاز را فقط با وزن میشود درست تنظیم کرد؛ توضیحش را در مطلب شارژ کولر خودرو با ترازو نوشتهایم.
۲. مقایسه فشار با وضعیت کنتاکتها
سوکت را جدا میکنیم و با مولتیمتر، اتصال پایهها را در فشار موجود بررسی میکنیم. اگر فشار در محدوده مجاز است ولی کنتاکت مربوط به «اجازه کمپرسور» باز مانده، احتمال خرابی کلید بیشتر میشود. برای کنتاکت فن هم همینطور: وقتی گیج فشار بالا را نشان میدهد و کنتاکت فن عمل نمیکند، کلید مشکوک است. چیدمان پایهها در مدلهای مختلف یکی نیست و باید از نقشه یا مشخصات قطعه تأیید شود.
۳. بررسی سیمکشی و سوکت
ولتاژ و اتصال بدنه را در سمت سیمکشی میسنجیم. سوکت اکسیدشده، سیم بریده نزدیک گرمای موتور یا رله معیوب ممکن است همان علائم کلید خراب را نشان دهد.
۴. اگر سنسور فشار خطی است
سنسورهای سهسیمه را نمیشود مثل کلید با «وصل/قطع» تست کرد. باید ولتاژ تغذیه، بدنه و ولتاژ خروجی را در فشارهای مختلف با عدد گیج مقایسه کرد یا با دستگاه دیاگ مقدار خواندهشده را دید.
تعویض کلید سه حالته؛ گاز تخلیه میشود یا نه؟
در بعضی خودروها زیر کلید یک سوپاپ (شبیه سوزن والو) قرار دارد و میشود کلید را بدون تخلیه کامل گاز عوض کرد. در بعضی دیگر چنین سوپاپی نیست و باز کردن کلید یعنی خالی شدن گاز. تا وقتی مطمئن نیستید، کلید را باز نکنید؛ خروج ناگهانی گاز تحت فشار برای چشم و دست خطرناک است.
- قطعه جدید باید از نظر رزوه، نوع سوکت و فشارهای عملکرد با قطعه اصلی یکی باشد.
- اورینگ نو و سازگار با گاز و روغن مدار، کمی آغشته به روغن کمپرسور، استفاده شود.
- کلید با گشتاور مناسب بسته شود؛ سفت کردن بیش از حد هم میتواند به رزوه یا اورینگ آسیب بزند.
- اگر گاز تخلیه شده، بعد از تعویض باید وکیوم و شارژ وزنی انجام شود.
- در پایان، عملکرد کمپرسور و دور تند فن با گیج متصل بررسی شود.
هزینه شارژ و خدمات ما را میتوانید در صفحه نرخ خدمات و محصولات کولر خودرو ببینید.
ارتباط کلید سه حالته با گرم شدن کولر در ترافیک
وقتی ماشین ایستاده، هوای کمی از روی کندانسور عبور میکند و فشار بالا میرود. اینجا نقش فرمان دور تند فن مهم است. اگر کلید یا مسیر فرمان فن مشکل داشته باشد، فشار آنقدر بالا میرود که یا سرمایش ضعیف میشود یا قطع فشار زیاد عمل میکند و کمپرسور خاموش میشود. البته کندانسور کثیف، فن ضعیف و گاز زیادی هم همین نتیجه را دارند. برای دیدن بقیه احتمالها، مطلب کولر خودرو ابتدا سرد است و بعد گرم میشود را ببینید.
سؤالات متداول درباره کلید سه حالته کولر
آیا با کلید سه حالته خراب میشود رانندگی کرد؟
برای خود موتور معمولاً مشکلی ایجاد نمیکند، چون کلید فقط به مدار کولر و فن مربوط است. اما اگر فرمان فن هم از همین کلید باشد، بهتر است وضعیت فن و آمپر آب را زیر نظر داشته باشید و زودتر بررسیاش کنید.
کلید سه حالته با فشنگی آب فرق دارد؟
بله. فشنگی آب (سنسور دمای آب) دمای مایع خنککننده را حس میکند و روی موتور یا رادیاتور است. کلید سه حالته فشار گاز کولر را حس میکند و روی مدار کولر نصب است.
چرا بعد از شارژ گاز، کمپرسور باز هم نمیزند؟
ممکن است کلید، سوکت، رله، فیوز، بوبین کمپرسور یا فرمان یونیت مشکل داشته باشد. اگر فشار با گیج در محدوده درست است، قدم بعدی بررسی برق و خود کلید است.
آیا کلید سه حالته تنظیمشدنی است؟
در خودروهای معمول، نه. فشارهای عملکرد را سازنده تعیین کرده و اگر کلید خارج از محدوده عمل کند، باید با قطعه مناسب تعویض شود.
جمعبندی
کلید سه حالته کولر محافظ کمپرسور و مدار در برابر فشار خیلی کم و خیلی زیاد است و در بسیاری از خودروها فرمان دور تند فن را هم میدهد. علائم خرابیاش با کمبود گاز و ایرادهای برقی شباهت دارد؛ پس تشخیص درست با گیج، مولتیمتر و بررسی سیمکشی انجام میشود، نه با جامپر کردن و حدس.
اگر کمپرسور شما نمیزند یا کولر در ترافیک قطع میشود، به شارژ کولر گندمی در خیابان پیروزی تهران سر بزنید یا از طریق صفحه تماس با ما و اینستاگرام @accfzg با ما در ارتباط باشید. از ۱۳۸۸ کارمان کولر خودروست و قبل از تعویض هر قطعه، اول فشار و برق مدار را دقیق بررسی میکنیم.