جواب کوتاه: پمپ وکیوم کولر ابزاری است که قبل از شارژ گاز، هوا و رطوبت را از مدار کولر خودرو بیرون میکشد. برای کار روی کولر ماشین، معمولاً یک پمپ دومرحلهای با ظرفیت متوسط (حدود ۳ تا ۶ CFM)، شیر ضدبرگشت و شیشهی روغن واضح انتخاب خوبی است. مهمتر از خود پمپ، روغن تمیز، شلنگ سالم و یک گیج دقیق برای سنجیدن عمق وکیوم است.
خیلی از همکارهای جوان که تازه کار کولر را شروع کردهاند از ما میپرسند «کدام پمپ وکیوم را بخرم؟». بعضیها هم فکر میکنند هر پمپی که صدا بدهد و عقربهی گیج را پایین ببرد کافی است. ما در شارژ کولر گندمی از سال ۱۳۸۸ هر روز با پمپ وکیوم کار میکنیم. در این مطلب ساده توضیح میدهم پمپ خوب چه ویژگیهایی دارد، چه اشتباههایی رایج است و چطور از آن نگهداری کنید.

پمپ وکیوم کولر خودرو چه کاری انجام میدهد؟
وقتی مدار کولر باز میشود، مثلاً برای تعویض درایر، کمپرسور یا شلنگ، هوا و رطوبت وارد لولهها میشود. هوا جایی را اشغال میکند که باید مال گاز باشد و فشار کار را بالا میبرد. رطوبت هم خطرناکتر است. ممکن است در شیر انبساط یخ بزند و با روغن کمپرسور واکنش بدهد.
پمپ وکیوم فشار داخل مدار را آنقدر پایین میآورد که آب در دمای معمولی بجوشد و به شکل بخار بیرون کشیده شود. برای همین وکیوم فقط «خالی کردن هوا» نیست؛ عملاً خشک کردن مدار هم هست. اگر میخواهید بیشتر بدانید چرا این مرحله حذفشدنی نیست، مطلب چرا قبل از شارژ گاز کولر خودرو سیستم را وکیوم میکنیم را بخوانید.
پمپ یکمرحلهای یا دومرحلهای؟
اولین تصمیم در خرید پمپ وکیوم کولر همین است. هر دو نوع معمولاً از نوع پرهای دوار هستند و با روغن مخصوص کار میکنند. تفاوت در تعداد محفظههاست.
پمپ یکمرحلهای
یک روتور و یک محفظه دارد. سادهتر و معمولاً ارزانتر است. برای کارهای سبک جواب میدهد، اما رسیدن به وکیوم عمیق با آن سختتر است و روغنش زودتر آلوده میشود.
پمپ دومرحلهای
دو محفظهی پشت سر هم دارد. مرحلهی دوم از جایی شروع میکند که مرحلهی اول تمام میکند. نتیجه این است که پمپ معمولاً به وکیوم عمیقتری میرسد. برای تعمیرکاری که هر روز کمپرسور و درایر عوض میکند، پیشنهاد ما دومرحلهای است.

| ویژگی | یکمرحلهای | دومرحلهای |
| عمق وکیوم | کمتر | معمولاً عمیقتر |
| حساسیت به روغن کثیف | بیشتر | کمتر |
| قیمت | معمولاً ارزانتر | معمولاً گرانتر |
| مناسب برای | استفادهی گاهبهگاه | کار روزانهی تعمیرگاه |
ظرفیت پمپ (CFM) چقدر باشد؟
CFM یعنی حجم هوایی که پمپ در هر دقیقه جابهجا میکند. خیلیها فکر میکنند هر چه عدد بزرگتر باشد بهتر است. ولی مدار کولر ماشین حجم کمی دارد. پمپ خیلی بزرگ فقط سنگینتر و پرسروصداتر است و لزوماً وکیوم بهتری نمیدهد.
برای خودروهای سواری، پمپهای حدود ۳ تا ۶ CFM معمولاً کافیاند. اگر روی ون، اتوبوس یا ماشینآلات سنگین هم کار میکنید، ظرفیت بالاتر را بررسی کنید. یادتان باشد که قطر شلنگ و سر شیرها هم روی سرعت وکیوم اثر دارند. پمپ قوی با شلنگ باریک و کهنه، کند کار میکند.
نکات مهم در خرید پمپ وکیوم کولر
وقتی پمپ را در مغازه یا فروشگاه میبینید، فقط به رنگ و برند نگاه نکنید. این موارد را چک کنید:
- شیر ضدبرگشت (Solenoid یا Check Valve): اگر برق قطع شود یا پمپ را خاموش کنید، جلوی برگشت روغن پمپ به داخل شلنگ و مدار را میگیرد.
- شیشهی روغن بزرگ و شفاف: باید سطح و رنگ روغن را راحت ببینید.
- شیر گاز بالاست (Gas Ballast): در شروع کار کمک میکند رطوبت در روغن پمپ جمع نشود.
- سر شیرهای استاندارد: اتصال مناسب برای شلنگ گیج داشته باشد و بیشتر از یک ورودی کار را راحتتر میکند.
- وزن و دستهی مناسب: اگر کار سیار انجام میدهید، پمپ سبکتر ارزشش را دارد.
- خدمات پس از فروش و قطعه: پره و کاسهنمد پمپ با زمان فرسوده میشوند؛ پمپی بخرید که قطعهاش پیدا شود.
پمپ وکیوم برای گاز R1234yf
گاز R1234yf کمی اشتعالپذیر است. برای همین بعضی سازندهها پمپهایی با موتور و کلید مخصوص این نوع گاز عرضه میکنند. اگر روی خودروهای جدید با این گاز کار میکنید، قبل از خرید در مشخصات پمپ دنبال سازگاری با مبردهای A2L بگردید. دربارهی این گاز در مطلب گاز R1234yf چیست بیشتر نوشتهایم.
چطور بفهمیم وکیوم واقعاً خوب انجام شده است؟
گیج عقربهای منیفولد فقط نشان میدهد فشار زیر صفر رفته است. اما عمق وکیوم را دقیق نشان نمیدهد. عقربه ممکن است روی آخرین خط باشد و هنوز رطوبت در مدار مانده باشد. برای همین تعمیرکارهای حرفهای از گیج میکرون (وکیومسنج دیجیتال) استفاده میکنند. دربارهی گیجها در راهنمای گیج کولر خودرو مفصل نوشتهایم.

در منابع فنی معمولاً عدد حدود ۵۰۰ میکرون یا کمتر بهعنوان هدف گفته میشود. ولی عدد نهایی به دستورالعمل سازندهی خودرو و شرایط مدار بستگی دارد. نکتهی مهمتر، تست نگهداری است.
تست نگهداری وکیوم (Decay Test)
- بعد از رسیدن به وکیوم مطلوب، شیرهای منیفولد را ببندید.
- پمپ را خاموش کنید و چند دقیقه صبر کنید.
- اگر عدد گیج کمی بالا برود و ثابت بماند، احتمالاً رطوبت در حال تبخیر بوده و وکیوم بیشتری لازم است.
- اگر عدد مدام بالا برود، احتمال نشتی در مدار یا اتصالات هست.
البته وکیوم همهی نشتیها را پیدا نمیکند. نشتیهایی که فقط زیر فشار کار باز میشوند ممکن است در وکیوم دیده نشوند. این موضوع را در مطلب آیا وکیوم کولر خودرو نشتی را مشخص میکند توضیح دادهایم.
نگهداری از پمپ وکیوم کولر
بیشتر پمپهایی که برای تعمیر به دست ما میرسند خراب نشدهاند؛ فقط روغنشان مدتهاست عوض نشده. روغن پمپ رطوبت و آلودگی مدار را جذب میکند و کمکم توان وکیوم پایین میآید.

- فقط از روغن مخصوص پمپ وکیوم استفاده کنید، نه روغن کمپرسور یا روغن موتور.
- اگر روغن شیری، کدر یا تیره شد، عوضش کنید. بعد از وکیوم مدارهای خیلی مرطوب یا کمپرسور سوخته، تعویض زودتر لازم است.
- روغن را وقتی پمپ گرم است تخلیه کنید تا آلودگی بهتر بیرون بیاید.
- بعد از کار، ورودیها را با درپوش ببندید تا گرد و رطوبت وارد نشود.
- قبل از خاموش کردن پمپ، شیرهای منیفولد را ببندید تا هوا به مدار برنگردد.
اشتباههای رایج در استفاده از پمپ وکیوم
- وکیوم با زمان ثابت: «ده دقیقه بزن کافیه» روش دقیقی نیست. مدار مرطوب یا هوای سرد زمان بیشتری میخواهد.
- شلنگهای فرسوده: اورینگ خراب سر شلنگ خودش نشتی میسازد و شما فکر میکنید مدار نشتی دارد.
- اعتماد به گیج عقربهای: برای تشخیص عمق وکیوم کافی نیست.
- شارژ بدون ترازو بعد از وکیوم: وکیوم درست نصف کار است؛ مقدار گاز باید با وزن دقیق شارژ شود.
در کارگاه ما، وکیوم و شارژ با دستگاه انجام میشود تا هم عمق وکیوم و هم وزن گاز کنترل شود. اگر برای مغازهتان دنبال دستگاه کامل هستید، مطلب دستگاه شارژ کولر Power Cool را هم ببینید.
سؤالات متداول درباره پمپ وکیوم کولر
آیا برای یک بار شارژ کولر ماشین شخصی، خرید پمپ وکیوم ارزش دارد؟
برای صاحب خودرو معمولاً نه. وکیوم درست به پمپ، گیج، شلنگ و ترازو نیاز دارد. بهتر است کار را به تعمیرکاری بسپارید که این تجهیزات را دارد.
کمپرسور یخچال را میشود بهجای پمپ وکیوم استفاده کرد؟
پیشنهاد نمیکنیم. این روش معمولاً به وکیوم عمیق نمیرسد و ممکن است روغن یا آلودگی وارد مدار کند.
چند وقت یک بار روغن پمپ وکیوم را عوض کنیم؟
عدد ثابتی برای همه نیست. به دستورالعمل سازنده و رنگ روغن در شیشه نگاه کنید. در تعمیرگاههای پرکار، تعویض مرتبتر لازم است.
هزینهی وکیوم و شارژ گاز در شارژ کولر گندمی چقدر است؟
نرخ گازها، روغن کمپرسور و نشتیابی UV در صفحهی لیست قیمت خدمات کولر خودرو آمده است. قیمت گاز شامل خود گاز و دستمزد شارژ است و روغن و خدمات دیگر جدا حساب میشوند.
وکیوم و شارژ اصولی کولر در شارژ کولر گندمی
ما از سال ۱۳۸۸ در خیابان پیروزی تهران کار کولر خودرو انجام میدهیم. قبل از هر شارژ، مدار را وکیوم و تست نگهداری میکنیم و بعد گاز را با وزن دقیق شارژ میکنیم. اگر تعمیرکار هستید و دربارهی انتخاب پمپ وکیوم کولر سؤال دارید، یا ماشینتان سرویس کولر لازم دارد، به مغازه سر بزنید یا در اینستاگرام @accfzg پیام بدهید. اطلاعات خدمات را هم در صفحهی شارژ گاز کولر خودرو در تهران ببینید.